در دوره های ما قبل تاریخ مردمی در فلات ایران زندگی می کردند که نژاد و جایگاه اولیه آنان هنوز در پرده ابهام قرار دارد. اما از دوره های بعد در عصر حجر قدیم و عصر حجر جدید و دوره های بعد که سفال و فلز اهمیت یافتند مستنداتی وجود دارد که اساس یافته ها و اکتشافات باستان شناسی مناطق مختلف فلات و نواحی اطراف می باشند .
برای مطالعه دوره های مختلف تاریخی فرهنگی پیشین ایران معمولا مورخین، باستان شناسان و دانشمندان علوم مختلف زیست شناسی، نجوم و … هر کدام دارای دیدگاه های خاص خود بود ه و هر یک علاوه بر تعمق بر نظرات دیگران روش های ویژه خود را برای تجربه و بررسی  ادوارگذشته بکار می گرفتند: مانند طبقه بندی بر اساس دوره های شکل گیری لایه های زمین و مراحل گذر از یخچال ها و آبها ویا تقسیم بندی بر اساس ویژگی های فرهنگی و اجتماعی مانند  تقسیم دوره ها به دوره توحش، دوره بربریت، دوره میانی، دوره تمدن و الی آخر. اما در همگی این تقسیم بندی ها روش های زندگی و ساخت و بکار گیری ابزار وادوات کشاورزی مورد بحث و بررسی قرار گرفته اند. در مناطق دیگر جهان طبقه بندی اعصار مختلف بیشتر حول محور پیدایش و بکار گیری مواد خام و یا گاه نگاری های مختلفی صورت می گیرد و اما در ایران می توان تمدن های ما قبل تاریخ را قبل از شروع شکل گیری دهات و قصبات بر اساس مفاهیم کارکرد اجتماعی طبقه بندی نمود که عبارتند از :
۱- مرحله آزاد و غیر متمرکز
۲- مرحله جمع آوری غذا
۳- مرحله آغاز کشاورزی و زراعت
۴- مرحله روستا نشینی همراه زراعت
۵- مرحله رام کردن حیوانات و استفاده از گوشت ، پوست ، مو ، کرک ، شاخ و استخوان حیوانات برای ساخت مصنوعات و بکار گیری آنها در امور روزمره
۶- مرحله قصبه های بزرگ و شهرهای کوچک
۷- مرحله آغاز تمدن غنی ابتدایی یا اولیه
بنابراین پس از شکل گیری کلنی های اولیه اجتماعات در مناطق مختلف کوهستانی در روستا و  شهرها که غالبا در مصب رودها و در جوار مناطق خوش آب و هوا و کوهپایه ها و یا در نواحی دشت های حاصل خیز ، در دامنه ها شکل می گرفته است، در سراسر  پهنه گسترده و وسیع فلات ایران از بخش های مرکزی گرفته تا نواحی خاص جهات اربعه شمال وجنوب و شرق و غرب، اقوام گوناگون اسکان یافتند  و بدین ترتیب به دلایل خاصی از جمله عوامل زیر اسکان در این مناطق  صورت می گرفت :
۱- دسترسی به غذا ، شکار و صید
۲- دستیابی آسان به منابع مواد اولیه
۳- استفاده از مناطق و نواحی خوش اب و هوا وشرایط ویژه اقلیمی
۴- دسترسی به آب
۵- امکان  ایجاد نوارهای حفاظتی و امنیتی
۶- مناطق امن از وقایع و بلایای طبیعی مانند  سیل ، زلزله ، طوفان و حمله حیوانات وحشی
۷- جلوگیری و حفاظت در مقابل حمله و تهاجم دشمنان و در نهایت امکان احیای استقلال وتسلط بر طبیعت پیرامون.

این دلایل خاص باعث انتخاب و گزینش نواحی واماکن خاص شد که بیشترین و بهترین شرایط مورد نیاز را در بر می داشت مانند سکنی در تپه ها و تل ها،  زیگورات ها و  قلعه ها ،غارها و پناهگاه های سنگی ، صخره های طبیعی ، کوهپایه ها و کناره های مناسب رودها و دریاچه ها.
اصولا مطالعه نقش تمدن های ما قبل تاریخ علاوه بر بررسی اماکن فوق ، محل های دیگر ی رادر بر می گیرد که به شکل آشکار  یا پنهان وجود دارند بقایای این تمدن ها بر روی خاک باقی مانده و یا تو سط کاوشگران از زیر خاک خارج شده اند : زیگورات ها ،قلعه ها ، تپه ها ، منازل مخروبه ، مقابر ، دخمه ها ، و گورها و…. از این قبیل اند .